Rutten

Rutten (Frans: Russon) is een dorp in de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van Tongeren. De deelgemeente heeft een oppervlakte van 10,52 km² en telde 864 inwoners in 2017.

Het is een typisch Haspengouws kerkdorp, met name een klein dorp rond een centraal gelegen kerk, dat volledig wordt omgord door akkers en weilanden.

Hoe oud Rutten is, kan niet precies bepaald worden. Wel is bewoning aangetoond in het neolithicum en in de Romeinse tijd, daar overblijfselen van verschillende Romeinse villa's en een tweetal Tumuli werden gevonden. Rutten lag dan ook in de buurt van de heerwegen van Tongeren naar Aarlen en van Tongeren naar Elch. Men vermoedt dat het zogenaamde Ruttisbos al in de 7e eeuw gedeeltelijk ontgonnen was en dat er dus al vroeg mensen in deze omgeving woonden.

De Sint-Martinusparochie van Rutten stamt uit de 7e eeuw. De rechten daarvan werden door de Frankische keizers aan de Abdij van Seligenstadt geschonken. In 1018 kwamen deze rechten door ruil in bezit van de Abdij van Burtscheid. In de 2e helft van de 13e eeuw werd te Rutten een kapittel opgericht, bestaande uit zes kanunniken. De proost hiervan werd door de Abdij van Burtscheid benoemd. In 1796 werd het kapittel opgeheven. De parochies van Herstappe en Lauw waren afhankelijk van de Ruttense parochie.

Bezienswaardigheden

Rutten, een typisch Haspengouws hoopdorp, vormt een beschermd dorpsgezicht.

Het Kasteel van Hamal vormde de zetel van de heer van Hamal, tegenwoordig een gehucht van Rutten, maar in vroegere tijden een aparte heerlijkheid en kerkdorp.

De torenburcht van Rutten. Het gaat hier om een donjon die rond 1400 werd opgericht om juridische en prestigieuze redenen.

De Sint-Martinuskerk is een kerk met romaanse oorsprong. De huidige kerk stamt echter grotendeels uit het midden van de 19e eeuw.

De Kapelanij stamt uit 1711 en werd gebouwd in Maaslandse renaissancestijl.

De Sint-Evermaruskapel is een 17e-eeuwse kapel die werd gewijd aan de heilige Evermarus, een Friese pelgrim die in Rutten werd vermoord.

De resten van een motte, die in 1976, samen met zijn omgeving, beschermd werd.

De Ruttermolen is een watermolen op de Jeker.

Diverse vierkantshoeven

De Lenaershoeve, Motstraat 8, uit 1777, met een poort uit 1708, voormalig eigendom van de Abdij van Burtscheid.

Hoeve Rechtstraat 23, uit 1733, met een 17e-eeuwse kern.

Hoeve Rechtstraat 20, uit 17e, 18e en 19e eeuw.

Hoeve Rechtstraat 74, uit vierde kwart 18e eeuw.

Rutten is ook bekend vanwege zijn jaarlijkse Sint-Evermarusfeesten op 1 mei. Hierbij wordt de moord herdacht op de Heilige Evermarus en zijn gezellen in de 7e eeuw, die te Rutten zou hebben plaatsgevonden. Het hoogtepunt is het Evermarusspel, een toneelstuk in open lucht waaraan het volledige dorp meewerkt. In dit stuk spelen enkel echte Ruttenaren mee. Er figureren enkele tientallen paarden. Jaarlijks zijn enkele duizenden mensen aanwezig tijdens dit openluchtspektakel. Tevens wordt jaarlijks, eveneens op 1 mei, een processie gehouden voor deze heilige.